Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2011

Η βαριά σκιά του 1930 πάνω από την Ευρώπη


Από τους Financial Times (via Euro2day)

Του Gideon Rachman

Θα μπορούσε η κατάσταση να γίνει κακή; Εννοώ πολύ κακή – όπως λέμε μεγάλο κραχ ή παγκόσμιος πόλεμος; Ένα κατακλυσμιαίο γεγονός, από εκείνα που η γενιά μου έμαθε να πιστεύει ότι ανήκουν μόνο στα βιβλία Ιστορίας; Το βέβαιο είναι ότι στην Ευρώπη πλανάται ένα κακό προαίσθημα.

● Σε ομιλία του στο Βερολίνο χθες, ο Πολωνός υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι προειδοποίησε: «Βρισκόμαστε στο χείλος του γκρεμού... Μάλλον είμαι ο πρώτος ΥΠΕΞ της Πολωνίας στην Ιστορία που εκστομίζει κάτι τέτοιο, αλλά το λέω: φοβάμαι τη γερμανική ισχύ λιγότερο απ’ όσο αρχίζω να φοβάμαι τη γερμανική απραξία».

● Ο Γάλλος Πρόεδρος Ν. Σαρκοζί είπε πρόσφατα: «Αν το ευρώ ξετιναχτεί, θα ξετιναχτεί η Ευρώπη. Είναι η εγγύηση για ειρήνη σε μια ήπειρο που έχει ζήσει φρικτούς πολέμους».


Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί συχνά υποκύπτουν στην πρόκληση απειλής πολέμου για να αντλήσουν υποστήριξη στο αγαπημένο τους ευρωπαϊκό έργο. Σε ομαλές εποχές, ελάχιστοι Ευρωπαίοι παίρνουν στα σοβαρά τέτοιες κουβέντες.

Αντιθέτως μάλιστα, οι κουβέντες για πόλεμο ακούγονται εντελώς αφύσικες σε ανθρώπους που μεγάλωσαν στην πλούσια, ειρηνική, δυτική Ευρώπη. Έχω ζήσει όλη τη ζωή μου σε έναν κόσμο όπου, ανεξάρτητα από τα πάνω και τα κάτω του, τα πράγματα κυλούσαν όλο και καλύτερα. Ο ναζισμός ηττήθηκε, δικτατορίες έπεσαν στην Ισπανία, στην Πορτογαλία και στην Ελλάδα, η σοβιετική αυτοκρατορία κατέρρευσε και το απαρτχάιντ έληξε στη Νότιο Αφρική.

Η ειρήνη και η ευμάρεια έγιναν ο κανόνας για τη γενιά μου στη Δύση. Ήταν εύκολο να ξεχαστεί ότι αυτό το γεγονός μας απομόνωνε από τον υπόλοιπο κόσμο. Διαβάζοντας ένα βιβλίο που έγραψε πρόσφατα ο Κινέζος ακαδημαϊκός Yan Xuetong, με συνεπήρε μία φράση: «Στη διάρκεια της πολιτιστικής επανάστασης, βλέπαμε συχνά ανθρώπους να πεθαίνουν από το ξύλο, οπότε κάπου αποκτήσαμε μια ανοσία στο θέμα».

Ωστόσο, τα τελευταία 30 χρόνια, η ελπίδα για ειρήνη και ευμάρεια και έναν λογικό βαθμό άνεσης μεταδόθηκε πέρα από τις προνομιακές περιοχές της Δύσης. Την Κίνα της Πολιτιστικής Επανάστασης διαδέχτηκε η Κίνα των εμπορικών κέντρων και των εργοστασίων. Η Ινδία της Μητέρας Τερέζας αντικαταστάθηκε εν μέρει από την Ινδία της επανάστασης της πληροφορικής.

Η παγκοσμιοποίηση έκανε τον πλανήτη να δείχνει πιο ασφαλής και πιο ομοιογενής, καθώς οι νέες μεσοαστικές τάξεις της Ασίας και της ανατολικής Ευρώπης υιοθετούσαν τις ανέσεις και τις αξίες του καπιταλισμού. Η παγκόσμια ειρήνη, που στην ψυχροπολεμική περίοδο εξαρτιόταν, όπως έδειχνε, από τα πυρηνικά όπλα, έμοιαζε πια να επαφίεται στο διεθνές εμπόριο και στον κοινό εναγκαλισμό του καταναλωτισμού.

Μέχρι την παγκόσμια οικονομική κρίση, οι κουβέντες που ακούγονταν στο τραγούδι της προεκλογικής εκστρατείας του Τόνι Μπλερ το 1997 έδειχναν να πιάνουν το πνεύμα της εποχής: «Μόνο καλύτερα μπορούν να γίνουν τα πράγματα».

Μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, το 2008, ανακαλύψαμε ότι τα πράγματα μπορούν σίγουρα να γίνουν χειρότερα. Το θέμα είναι πόσο χειρότερα.

Ο κίνδυνος για σοβαρή οικονομική κρίση στην Ευρώπη είναι μεγάλος. Οι απειλές για χρεοκοπίες κρατών και διάλυση του ευρώ αυξάνονται – και μαζί τους αυξάνονται κι οι απειλές κατάρρευσης τραπεζών, κοινωνικού πανικού, βαθιάς ύφεσης και μαζικής ανεργίας. Κάτι σαν τη σύγχρονη εκδοχή του Μεγάλου Κραχ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, ως σύνολο, είναι η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη – οπότε το οικονομικό χάος αναπόφευκτα θα έχει παγκόσμιες επιπτώσεις. Θα παγώσει το εμπόριο και θα απειλήσει το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Το μάθημα του Μεγάλου Κραχ του 1930 είναι ότι η παγκόσμια ύφεση αποδυναμώνει τις δημοκρατίες, προκαλεί αύξηση ριζοσπαστικών νέων πολιτικών δυνάμεων και εν τέλει κλιμακώνει τον κίνδυνο διεθνούς σύρραξης.

Σε μια σύγχρονη εκδοχή της δεκαετίας του 1930, θα βλέπαμε μια νέα γενιά εθνικιστών πολιτικών να ανέρχεται στην Ευρώπη, μέσα σε περιβάλλον οικονομικού χάους και διάλυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

● Οι εντάσεις θα αυξάνονταν και εκτός της Ευρώπης, καθώς η διεθνής οικονομία θα χειροτέρευε.

● Οι αλλαγές στις ισορροπίες δυνάμεων με την Ασία θα επιταχύνονταν, με την ανερχόμενη Κίνα να αντιμετωπίζει μια αποδυναμωμένη Αμερική.

● Στην Κίνα, όσο και στην Αμερική, ο εθνικισμός και ο προστατευτισμός θα αύξαναν την επιρροή τους λόγω της οικονομικής κρίσης.

Αυτά τα σενάρια δεν είναι απίθανα. Ωστόσο, παρά τους παραλληλισμούς, και πάλι εγώ δεν μπορώ να πιστέψω ότι επιστρέφουμε στο 1930. Και υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους πιστεύω ότι μάλλον θα γλιτώσουμε:

1. Πρώτον, η ίδια η γνώση για το τι πήγε στραβά 80 χρόνια πριν ίσως βοηθήσει τους πολιτικούς να αποφύγουν τα ίδια λάθη. Η επίμονη έμφαση της Κίνας στην ανάγκη για «ειρηνική ανέλιξη» οφείλεται σε έναν βαθμό στη γνώση των φρικτών σφαλμάτων που έκανε η Αυτοκρατορία της Ιαπωνίας.

2. Δεύτερον, υπάρχει το λογικό επιχείρημα ότι τα 66 χρόνια ειρήνης ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις και τα αναπτυσσόμενα κράτη από το 1945 είναι το αποτέλεσμα της προόδου του πολιτισμού περισσότερο, παρά ένα τυχερό γύρισμα στον κύκλο της παγκόσμιας ιστορίας.

Στο βιβλίο του «The Better Angels of Our Nature», ο κ. Steven Pinker του Πανεπιστημίου του Χάρβαρντ ισχυρίζεται ότι το ανθρώπινο γένος γίνεται όλο και λιγότερο πολεμόχαρο και ότι σήμερα ίσως ζούμε στην πιο ειρηνική περίοδο της ανθρώπινης ιστορίας.

3. Τέλος, ο ανεπτυγμένος κόσμος έχει ως σημείο αναφοράς ένα πολύ υψηλότερο επίπεδο αφθονίας από αυτό του 1930. Σε ένα οικονομικό κραχ ο κόσμος μπορεί και πάλι να χάσει τις αποταμιεύσεις, τη δουλειά και το σπίτι του, αλλά είναι λιγότερο πιθανό να πέσει σε απόλυτη ένδεια. Ως εκ τούτου, ίσως είναι λιγότερο επιρρεπής σε πολιτικό φονταμενταλισμό.

● Η οικονομία της Λετονίας συρρικνώθηκε 18% το 2009, αλλά στις πρόσφατες εκλογές αναδείχθηκαν στην εξουσία δύο κεντρώα κόμματα.

● Στην Ισπανία η ανεργία είναι ήδη πάνω από 22% και πάνω από 45% μεταξύ των νέων, όμως τις πρόσφατες εκλογές τις κέρδισε ένα κεντροδεξιό κόμμα.

Οπότε, αν και ο κίνδυνος σοβαρής οικονομικής κρίσης είναι πολύ πραγματικός, δεν πιστεύω ότι κινδυνεύουμε να κυλήσουμε σε πόλεμο. Όμως, αυτό ίσως οφείλεται απλώς στην έλλειψη φαντασίας κάποιου που ήταν αρκετά τυχερός ώστε να μεγαλώσει σε μια εποχή απαράμιλλης ειρήνης και αφθονίας.


Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Παρουσιάστηκε σφάλμα σε αυτό το gadget